Korkutma (İkrah) Nedeniyle Sözleşmenin İptali Rehberi

Sözleşme hukukunun temel dayanağı tarafların özgür ve serbest irade beyanıdır. Bir kişinin tehdit, baskı veya cebir altında iradesi sakatlanarak sözleşme yapmaya zorlanması durumu Borçlar Hukukunda korkutma (ikrah) olarak adlandırılır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 37 ve devamı maddelerinde düzenlenen korkutma nedeniyle sözleşmenin iptali, iradesi sakatlanan tarafa sözleşmeyle bağlı olmama ve uğradığı zararları tazmin ettirme hakkı tanır. Bu makalemizde ikrahın şartlarını, dava sürelerini ve hukuki sonuçlarını ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

1. Borçlar Hukukunda Korkutma (İkrah) ve Sözleşmenin Geçersizliği (TBK m. 37)

Korkutma altında yapılan sözleşmeler kesin hükümsüz (butlan) olmayıp düzeltebilir geçersizlik (askıda geçersizlik) halindedir. Yani sözleşme kurulmuştur ancak korkutulan taraf açısından bağlayıcı değildir.

“Taraflardan biri, diğerinin veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucu bir sözleşme yapmışsa, sözleşmeyle bağlı değildir. Korkutan bir üçüncü kişi olup da diğer taraf korkutmayı bilmiyorsa veya bilecek durumda değilse, sözleşmeyle bağlı kalmak istemeyen korkutulan, hakkaniyet gerektiriyorsa, diğer tarafa tazminat ödemekle yükümlüdür.” (TBK m. 37)

Üçüncü Kişinin Korkutması (İkrahı) Halinde Sözleşmenin İptali

Korkutma eylemi sözleşmenin tarafı olmayan 3. bir kişi tarafından gerçekleştirilmişse ve karşı taraf bu korkutmayı bilmiyor veya bilecek durumda değilse (iyi niyetliyse); sözleşmeyi iptal eden korkutulan taraf, hakkaniyet gerektiriyorsa karşı tarafın uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü tutulabilir.

2. Korkutma Nedeniyle Sözleşmenin İptali Şartları Nelerdir? (TBK m. 38)

Her türlü çekince veya hukuki uyarı korkutma sayılmaz. Bir eylemin hukuken korkutma (ikrah) olarak kabul edilebilmesi ve sözleşmenin iptaline gerekçe oluşturabilmesi için TBK m. 38’de aranan şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Ağır ve Yakın Bir Zarar Tehlikesi: Korkutulan kişi; kendisinin veya yakınlarının kişilik haklarına (can, vücut bütünlüğü, namus) ya da malvarlığına yönelik ağır ve derhal gerçekleşebilecek nitelikte bir tehlikenin varlığına inanmalıdır.
• Haklı İnanış ve Nedensellik Bağı: Somut olayın şartları çerçevesinde, tehdit edilen kişinin bu tehlikenin gerçekleşeceğine inanmasında haklı bir sebebin bulunması ve sözleşmeyi sırf bu korkunun etkisiyle yapmış olması gerekir.
• Hakkın veya Yetkinin Kötüye Kullanılması İle Tehdit: Kanun gereği bir hakkın veya yetkinin kullanılacağı (örneğin icra takibi başlatma veya şikayet etme) tehdidiyle sözleşme yaptırılmışsa; bu tehdidi savuran taraf karşı tarafın zor durumda kalmasından aşırı bir menfaat (orantısız çıkar) sağlamışsa korkutma gerçekleşmiş kabul edilir.

3. Korkutma Nedeniyle Sözleşmenin İptali Süresi ve Hak Düşürücü Süreler (TBK m. 39)

Korkutma altında iradesi sakatlanan tarafın bu durumdan kurtulabilmesi için kanunda öngörülen hak düşürücü süre içinde hareket etmesi şarttır.

İkrah Halinde 1 Yıllık İptal Süresi

Korkutma nedeniyle sözleşmenin iptali hakkı, korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır. Bu 1 yıllık süre içinde karşı tarafa sözleşmeyle bağlı olunmadığı bildirilmezse veya verilenler geri istenmezse sözleşme onanmış (geçerli hale gelmiş) sayılır.

Sözleşmenin İptali ve Tazminat Hakkı

Korkutulan tarafın sözleşmeyi onamış sayılması veya iptal etmesi, korkutma nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararların tazminini talep etme hakkını ortadan kalkmaz.

4. Korkutma (İkrah) Nedeniyle İptal Davaları ve İspat Yükü

Yargıtay içtihatlarında korkutma nedeniyle sözleşmenin iptali davaları sıklıkla şu alanlarda karşımıza çıkmaktadır:

• İcra takibi veya haciz tehdidi altında borç senetlerinin (bono) imzalatılması veya mal devri yapılması,
• Suç duyurusunda bulunma veya tutuklama tehdidiyle yapılan protokoller ve ceza koşulu taahhütleri,
• Aile içi baskı ve cebir altında yapılan gayrimenkul veya hibe devirleri,
• Şirket ortaklıklarında baskı ve tehdit ile sağlanan hisse devir sözleşmeleri.

Korkutma iddiasında bulunan taraf, ikrahın varlığını, tehdidin boyutunu ve sözleşmenin bu baskı altında yapıldığını her türlü delille (tanık, mesaj kayıtları, kamera görüntüleri, savcılık soruşturma dosyaları vb.) ispat edebilir.

5. Korkutma Nedeniyle Sözleşmenin İptali Davalarında Gaziemir ve Menderes Avukat Desteği

Korkutma (ikrah) nedeniyle sözleşmenin iptali; korkutmanın etkisinin kalktığı anın tespiti, 1 yıllık hak düşürücü sürenin yönetimi, ihtarname keşidesi ve mahkemede ispat araçlarının doğru sunulması açısından teknik boyutları olan bir hukuki süreçtir. Baskı altında imzaladığınız senet, protokol veya tapu devirlerinde hak kaybına uğramamak adına başta Gaziemir ve Menderes bölgeleri olmak üzere İzmir genelinde borçlar hukuku alanında profesyonel hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.