İş Mahkemesi Nedir? 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Rehberi

İş Mahkemesi Nedir ve Hangi Davalara Bakar?

İş mahkemesi, işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturan, iş hukuku alanında uzmanlaşmış bir ilk derece mahkemesidir. Çalışma hayatında sıkça karşılaşılan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücretleri ve işe iade gibi davalar bu mahkemenin görev alanına girer. Bu rehberimizde, iş mahkemesi nedir ve görevleri nelerdir sorularını güncel mevzuat ışığında detaylıca ele alıyoruz.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş mahkemelerinin görevini, yetkisini, yargılama usulünü ve dava şartlarını ayrıntılı biçimde düzenler. Bu nedenle işçilik alacağı veya iş ilişkisine dayalı bir uyuşmazlık söz konusuysa, hangi mahkemeye başvurulacağı ve dava öncesinde hangi işlemlerin tamamlanması gerektiği mutlaka doğru değerlendirilmelidir.

İş Mahkemesi Görev Alanı ve Bakmakla Yükümlü Olduğu İşler

İş mahkemelerinin görev alanı, temel olarak iş ilişkisine dayanan uyuşmazlıkları kapsar. 7036 sayılı Kanun m. 5 uyarınca iş mahkemeleri; 4857 sayılı İş Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri, 5953 sayılı Basın İş Kanunu ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamındaki iş ilişkisinden doğan davalara bakar.

İş mahkemelerinde en sık görülen dava türleri:

• Ücret alacağı davaları,

• Fazla mesai ücreti davaları,

• Kıdem tazminatı davaları,

• İhbar tazminatı davaları,

• Yıllık izin ücreti davaları,

• İşe iade davaları,

• Sendikal tazminat talepleri,

• Kötü niyet tazminatı talepleri,

• İş ilişkisine dayalı diğer alacak ve tazminat uyuşmazlıkları,

• SGK ve İŞKUR’un taraf olduğu bazı iş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıkları.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, iş mahkemesinin yalnızca klasik işçi alacaklarıyla sınırlı olmamasıdır. İş ilişkisi nedeniyle doğan her türlü sözleşmesel ve kanuni uyuşmazlık, kanun kapsamında iş mahkemesi görev alanına girebilir.

İş Mahkemesine Gitmeden Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?

Evet, birçok iş uyuşmazlığında arabuluculuk dava şartıdır. 7036 sayılı Kanun m. 3/1 uyarınca, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurulmuş olması zorunludur.

Arabuluculuk zorunlu olan başlıca uyuşmazlıklar:

• İşçilik alacakları,

• Kıdem tazminatı,

• İhbar tazminatı,

• Fazla mesai alacağı,

• Ücret alacağı,

• Yıllık izin ücreti,

• İşe iade talepleri,

• Bu alacak ve tazminatlarla bağlantılı itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları.

Arabuluculuk başvurusu yapılmadan doğrudan dava açılırsa, iş mahkemesi davayı dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedebilir. Bu sebeple iş uyuşmazlıklarında ilk adımın doğru atılması, hak kaybı yaşamamak açısından son derece önemlidir.

Hangi Uyuşmazlıklarda İş Mahkemesi Arabuluculuk Süreci Zorunlu Değildir?

Her iş uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu değildir. Özellikle iş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davalarında zorunlu arabuluculuk uygulanmaz. Bu durum 7036 sayılı Kanun m. 3/3 ile açıkça düzenlenmiştir.

Dolayısıyla uyuşmazlığın niteliği doğru belirlenmeden dava açılması, usul yönünden ciddi sorunlara yol açabilir. İş kazası, meslek hastalığı veya işçilik alacağına ilişkin bir talep olup olmadığının baştan doğru tespiti gerekir.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

İş mahkemesine konu olacak uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci belirli bir usule tabidir. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu, büro tarafından listeden görevlendirilir. Taraflar isterlerse listede yer alan başka bir arabulucu üzerinde de anlaşabilir.

7036 sayılı Kanun m. 3/10 uyarınca arabuluculuk süreci, görevlendirmeden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırılır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.

Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanak düzenlenir. Bu tutanak, dava açarken iş mahkemesi dosyasına sunulmak zorundadır. Son tutanak dava dilekçesine eklenmezse mahkeme bu eksikliğin tamamlanmasını isteyebilir; eksiklik giderilmezse dava usulden reddedilebilir.

Ayrıca 7036 sayılı Kanun m. 3/17 gereğince, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez. Bu düzenleme, hak kaybını önlemek açısından önemli bir güvence sağlar.

Arabuluculuk Toplantısına Katılmamanın İş Davasına Etkisi Nedir?

Arabuluculuk sürecinde ilk toplantıya geçerli mazeret olmaksızın katılmayan taraf bakımından kanun ciddi sonuçlar öngörmektedir. 7036 sayılı Kanun m. 3/12 uyarınca, toplantıya katılmayan taraf daha sonra davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir ve lehine vekâlet ücretinde de farklı bir değerlendirme yapılabilir.

Bu nedenle arabuluculuk toplantısına katılım, yalnızca usuli bir formalite değil; doğrudan maddi sonuç doğurabilen önemli bir aşamadır.

Yetkili İş Mahkemesi Nasıl Belirlenir ve Seçilir?

İş mahkemesi nezdinde dava açılacak yetkili yer belirlenirken, genel kural olarak davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer esas alınır. İş davalarında yetkili mahkeme 7036 sayılı Kanun m. 6 ile belirlenir. Buna göre yetkili mahkeme:

• Davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi,

• İşin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.

İş kazasına dayalı tazminat davalarında yetkili yerler:

• Kazanın meydana geldiği yer,

• Zararın meydana geldiği yer,

• Zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemeleri de yetkili olabilir.

Bu nedenle iş davası açmadan önce, olayın nerede gerçekleştiği ve davalının yerleşim yerinin neresi olduğu dikkatle tespit edilmelidir. Yanlış yetkili mahkemede açılan dava, zaman kaybına ve usulî sorunlara yol açabilir.

İş Mahkemesinde Yargılama Usulü Nasıldır?

İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır. Bu usul, yargılamanın daha kısa sürede ve daha sade bir şekilde yürütülmesini amaçlar. Tüm süreç boyunca iş mahkemesi bünyesinde davanın hızlıca sonuçlandırılması hedeflenir. 7036 sayılı Kanun m. 7 uyarınca, iş mahkemesi kararları hakkında Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun kanun yollarına ilişkin hükümleri uygulanır.

Bu kapsamda iş mahkemesi kararlarına karşı şartları varsa istinaf ve bazı hallerde temyiz yolları açıktır. Kanun yolu süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle tebligat tarihleri dikkatle takip edilmelidir.

SGK Uyuşmazlıklarında İş Mahkemesi öncesi Başvuru Şartı Var mı?

Evet. 7036 sayılı Kanun m. 4 uyarınca, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile diğer sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri hariç olmak üzere, dava açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuru yapılması gerekir.

Kuruma yapılan başvuruya 60 gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Ancak kuruma başvuru aşaması tamamlanmadan açılan davalar usul yönünden sorun doğurabilir. Bu nedenle sosyal güvenlik kaynaklı bir uyuşmazlıkta, dava öncesi başvuru zorunluluğu mutlaka kontrol edilmelidir.

İş Mahkemesi Neden Önemlidir?

İş mahkemesi, çalışma hayatında işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkları uzmanlaşmış yargı eliyle çözüme kavuşturur. Bu mahkemelerin amacı, hem işçinin korunması hem de işverenin hukuki güvenliğinin sağlanmasıdır. Ancak dava açmadan önce arabuluculuk, yetki ve başvuru şartları gibi usuli kuralların doğru uygulanması gerekir.

Yanış mahkemede dava açılması, arabuluculuk son tutanağının sunulmaması veya SGK başvurusunun yapılmaması gibi eksiklikler, davanın esasına girilmeden reddedilmesine sebep olabilir. Bu nedenle her iş uyuşmazlığında önce uyuşmazlığın türü, sonra görevli mahkeme ve en son dava şartları değerlendirilmelidir.

İş Mahkemesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

İş mahkemesine başvurmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet. İşçilik alacakları, tazminatlar ve işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır.

İş kazası davalarında da arabuluculuk gerekir mi?

Hayır. İş kazası ve meslek hastalığı kaynaklı maddi ve manevi tazminat taleplerinde zorunlu arabuluculuk uygulanmaz.

İş mahkemesine hangi şehirde dava açılır?

Kural olarak davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İş kazalarında ayrıca zararın meydana geldiği yer ve işçinin yerleşim yeri de yetkili olabilir.

SGK’ya başvuru her sosyal güvenlik davasında zorunlu mu?

Genel olarak evet; ancak kanundaki istisnalar ayrıca değerlendirilmelidir.

İş Mahkemesi Davalarında Sonuç ve Değerlendirme

İş mahkemeleri, işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde kritik rol oynar. Ancak bu mahkemelerde dava açarken yalnızca esas talep değil, görev, yetki, arabuluculuk ve SGK başvuru şartları da dikkatle değerlendirilmelidir. Özellikle 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile getirilen zorunlu arabuluculuk düzeni, iş davalarının en önemli aşamalarından biridir.

Bu nedenle işçilik alacağı, kıdem tazminatı, işe iade, fazla mesai veya sosyal güvenlik kaynaklı bir uyuşmazlığınız varsa, süreci doğru yönetmek ve hak kaybı yaşamamak için dava öncesinde hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.

İş Hukuku ve İş Mahkemesi Süreçleri İçin Bizimle İletişime Geçin

İş hukuku süreçleri, kıdem tazminatı, işe iade talepleri ve zorunlu arabuluculuk aşamaları teknik detaylara dayanan ve yasal sürelerin kritik önem taşıdığı süreçlerdir. Bu aşamalarda yapılacak usuli bir hata veya sürenin kaçırılması, haklı olduğunuz durumlarda dahi ciddi hak kayıpları yaşamanıza sebebiyet verebilir. İş mahkemesi görev alanına giren tüm uyuşmazlıklarınızda sürecin başından itibaren doğru adımlarla ilerlemek, yasal haklarınızı güvence altına almak ve dava şartlarını eksiksiz yerine getirmek adına profesyonel destek almanız büyük önem taşımaktadır. İşçi ve işveren ilişkilerinden doğan her türlü hukuki sorununuz, tazminat alacaklarınız ve arabuluculuk süreçleriniz hakkında detaylı bilgi ve hukuki danışmanlık almak için ofisimizle iletişime geçebilir ve bize danışabilirsiniz.