Vasiyetname Nedir? Nasıl Yapılır? Şartları ve Vasiyet Türleri
Peki, miras hukukunda vasiyetname nedir nasıl yapılır ve geçerlilik şartları nelerdir? Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının kimlere ve nasıl dağıtılacağını düzenlediği hukuki bir belgedir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’na (TMK) göre vasiyetname düzenleme hakkı, ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş kişilere tanınmıştır. Bu yazıda vasiyetnamenin hukuki niteliği, çeşitleri, düzenlenme şekilleri, vasiyetten dönme usulleri, vasiyeti yerine getirme görevlisi ve tasarruf oranı ele alınacaktır.
Vasiyetname nedir nasıl yapılır konusunun temelini, ölüme bağlı tasarruf ehliyeti ve kanuni sınırlar oluşturur. Vasiyetname, tek taraflı bir hukuki işlem olup kişinin iradesiyle gerçekleşir ve ölümle birlikte hüküm doğurur. Miras hukukunun önemli araçlarından biri olmakla birlikte kanuni sınırlamalara tabidir. Özellikle saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal etmemesi gerekir.
Saklı pay, kanunen belirli mirasçılara ayrılmış olan zorunlu miras payıdır. Buna dikkat edilmeden yapılan tasarruflarda saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Vasiyetname Nedir Nasıl Yapılır ve Çeşitleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu uyarınca vasiyetnameler düzenlenme şekline göre üçe ayrılır:
- Resmî vasiyetname
- El yazılı vasiyetname
- Sözlü vasiyetname
1. Resmî Vasiyetname Nasıl Yapılır?
Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir.
Mirasbırakan, son arzularını resmî memura bildirir. Bunun üzerine memur, vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Vasiyetname, mirasbırakan tarafından okunup imzalanır. Memur da vasiyetnameyi tarih koyarak imzalar.
Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur; bunun üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder. Bu durumda tanıklar, mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini; ayrıca vasiyetnamenin kendi önlerinde memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan ettiğini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalarlar.
Resmî vasiyetname noter, sulh hâkimi veya yetkili bir memur huzurunda düzenlenir. Geçerli olabilmesi için şu şartların yerine getirilmesi gerekir:
- Vasiyet eden, iradesini açıklamalı ve vasiyetin içeriği görevliler tarafından yazıya geçirilmelidir.
- İki tanık huzurunda vasiyetname okunmalı ve onaylanmalıdır.
- Tanıklar, vasiyetçinin irade beyanında bulunabilecek durumda olduğunu tasdik etmelidir.
Resmî vasiyetnamenin en önemli avantajı, usulüne uygun düzenlendiğinde geçerlilik ihtimalinin yüksek olması ve kaybolma riskinin düşük olmasıdır.
Resmî Vasiyetnamede Tanık Olamayacak Kişiler:
Resmî vasiyetname düzenlenirken tanık olarak katılamayacak kişiler ve tanık olan kişilere vasiyetnamede kazandırma yapılamayacağı kanunda açıkça düzenlenmiştir. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklı olanlar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz. Ayrıca resmî vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz.
2. El Yazılı Vasiyetname Nasıl Yapılır?
El yazılı vasiyetnamenin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması, tarih atılması ve imzalanması zorunludur. Bu vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir.
El yazılı vasiyetname için aranan şartlar şunlardır:
- Belge tamamen vasiyetçinin kendi el yazısıyla yazılmalıdır (bilgisayar veya daktilo çıktısı geçersizdir).
- Tarih açıkça belirtilmelidir (gün, ay ve yıl gösterilmelidir).
- Vasiyetçi belgeyi bizzat imzalamalıdır.
Bu tür vasiyetnamelerde en büyük risk, belgenin kaybolması, tahrif edilmesi veya içeriği konusunda sonradan uyuşmazlık çıkmasıdır. Buna rağmen, şekil şartlarına uygun düzenlendiğinde geçerli bir vasiyetname türüdür.
3. Sözlü Vasiyetname Nasıl Yapılır?
Mirasbırakan; yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar sebebiyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapamıyorsa sözlü vasiyet yoluna başvurabilir. Bunun için mirasbırakan, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini verir.
Sözlü vasiyetname, yalnızca olağanüstü durumlarda başvurulabilecek istisnai bir yoldur. Geçerli olabilmesi için şu şartlar aranır:
- Vasiyet eden, iradesini iki tanığa açıkça beyan etmelidir.
- Tanıklar bu beyanı yazılı hâle getirip imzalayarak sulh hukuk mahkemesi hâkimine sunmalıdır.
- Durumun olağan hâle dönmesiyle birlikte, mümkünse vasiyetname resmî veya el yazılı şekilde yenilenmelidir.
Mirasbırakanın iradesini yazılı hâle getirmek üzere görevlendirilen tanıklardan biri, kendilerine beyan edilen son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, belgeyi imzalar ve diğer tanığa imzalatır. Yazılan belgeyi ikisi birlikte vakit geçirmeksizin sulh veya asliye mahkemesine verirler ve mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini, onun son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hâkime beyan ederler.
Tanıklar ayrıca, belge düzenlemek yerine vakit geçirmeksizin mahkemeye başvurup yukarıdaki hususları beyan ederek mirasbırakanın son arzularını bir tutanağa geçirtebilirler.
Sözlü vasiyet yoluna başvuran kimse askerlik hizmetinde bulunuyorsa teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay; ülke sınırları dışında seyreden bir ulaşım aracında bulunuyorsa o aracın sorumlu yöneticisi; sağlık kurumlarında tedavi edilmekteyse sağlık kurumunun en yetkili yöneticisi hâkim yerine geçer.
Vasiyetten Dönme İşlemi Nasıl Yapılır ve Şartları Nelerdir?
Uygulamada vasiyetname nedir nasıl yapılır sorusu kadar vasiyetten dönme usulü de önem taşır. Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığı üzerinde tasarruf etmesine olanak tanıyan bir hukuki işlemdir. Ancak vasiyet eden, hayatta olduğu sürece bu iradesini değiştirme veya tamamen ortadan kaldırma hakkına sahiptir. Türk Medeni Kanunu’na göre vasiyetten dönme, mirasbırakanın tek taraflı iradesiyle gerçekleştirilebilen bir işlemdir.
Vasiyetten dönme başlıca üç şekilde gerçekleşir:
- Yeni Bir Vasiyetname Düzenlemek: Vasiyet eden, önceki vasiyetini iptal etmek veya değiştirmek için yeni bir vasiyetname düzenleyebilir. Yeni vasiyetname, eski vasiyetnamenin hükümsüz kılınmasını açıkça ifade edebileceği gibi, içerik olarak önceki düzenlemeleri dolaylı şekilde de ortadan kaldırabilir. Örneğin eski vasiyetnamede bir taşınmazın mirasçı A’ya bırakıldığı belirtilmişken, yeni vasiyetnamede bu taşınmazın mirasçı B’ye bırakıldığı ifade edilebilir. Bu durumda eski vasiyetin ilgili kısmı hükümsüz hâle gelir.
- Vasiyetnamenin Fiziken İmha Edilmesi: Vasiyet eden, vasiyetnamenin fiziksel olarak yok edilmesi yoluyla iradesini geri alabilir. Örneğin el yazılı bir vasiyetnameyi yırtmak veya yakmak, vasiyetnamenin geçersiz hâle gelmesi için yeterli olabilir. Resmî vasiyetnamelerde ise vasiyetnameyi düzenleyen noter ya da sulh hâkimine başvurarak belgenin iptali talep edilebilir.
- Sonraki Tasarruflar: Mirasbırakan, önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak şekilde önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça sonraki vasiyetname onun yerini alır.
Vasiyetten Dönmenin Hukuki Sonuçları:
- Eski Vasiyetnamenin Geçersizliği: Vasiyetname, vasiyetten dönme işleminden sonra geçerliliğini yitirir. Ancak yeni bir vasiyetname düzenlenmemişse miras paylaşımı kanuni mirasçılık kurallarına göre yapılır.
- Saklı Pay Hakları: Saklı paylı mirasçıların haklarına zarar gelmediği sürece vasiyet eden, vasiyetnameden dönme hakkını kullanabilir. Ancak bu hak, kanunun tanıdığı saklı pay sınırlarını ortadan kaldırmaz.
Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi (Tenfiz Memuru) Ataması Nasıl Yapılır?
Mirasbırakan, vasiyetnameyle bir veya birden çok vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir. Vasiyeti yerine getirme görevlisinin, göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir.
Vasiyeti yerine getirme görevlisine sulh hâkimi tarafından bu görevi bildirilir; bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse görev kabul edilmiş sayılır. Vasiyeti yerine getirme görevlisi, hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir.
Türk hukukunda vasiyeti yerine getirme görevlisi, vasiyetnameye uygun olarak ölen kişinin malvarlığı üzerindeki tasarrufların yerine getirilmesini sağlayan ve bu konuda hukuki sorumluluk taşıyan kişidir. Mirasbırakan, vasiyetname düzenlerken veya sonradan ayrı bir irade beyanıyla bir veya birden fazla kişiyi vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak atayabilir.
Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisinin Görev ve Yetkileri:
Vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir. Özellikle:
- Göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler.
- Liste düzenlenirken mümkünse mirasçıları hazır bulundurur.
- Terekeyi yönetir ve yönetimin gerektirdiği ölçüde tereke mallarının zilyetliğinin kendisine devrini ister.
- Tereke alacaklarını tahsil eder, borçlarını öder.
- Vasiyetleri yerine getirir ve terekenin paylaşılması için plan hazırlar.
- Tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder.
- Mirasçılar tarafından açılmış davalardan göreviyle ilgili olanlara müdahil olarak katılabilir; açtığı veya aleyhine açılan davaları mirasçılara bildirir.
- Vasiyetnamede belirtilen özel koşulların yerine getirilmesini sağlar ve murisin mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına bırakılan haklarını korur.
Görevlendirme ve Görevin Sona Ermesi:
Muris, vasiyetname düzenlerken veya sonradan yazılı bir beyanla vasiyeti yerine getirme görevlisi belirleyebilir. Eğer muris bu görevlendirmeyi yapmamışsa, mirasçıların veya ilgililerin mahkemeden bu görevi üstlenecek bir kişi atanmasını talep etme hakkı vardır. Görev, vasiyetnameyle belirlenen işlemlerin tamamlanmasıyla sona erer. Görevli görevden alınır veya istifa ederse mahkeme yeni bir görevli atayabilir.
Vasiyetnamede Murisin Tasarruf Oranı Nedir ve Nasıl Belirlenir?
Mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Murisin tasarruf oranı, miras bırakanın malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabileceği kısmı ifade eder. Türk Medeni Kanunu’na göre, murisin malvarlığının bir bölümü saklı paylı mirasçılar için ayrılmıştır. Bu nedenle saklı payı aşan tasarruflar, kanunun izin verdiği sınırlar içinde değerlendirilir.
TMK Uyarınca Saklı Pay Oranları:
- Altsoy için: Yasal miras payının yarısı (1/2)
- Ana ve baba için: Her biri için yasal miras payının dörtte biri (1/4)
- Sağ kalan eş için: Altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü (3/4)
Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kişilerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
Tasarruf Oranının Hesaplanma Adımları:
- Miras bırakanın tüm malvarlığı ve terekesi hesaplanır.
- Saklı paylı mirasçıların kanuni miras payları ve saklı pay oranları belirlenir.
- Terekeden saklı pay miktarı çıkarılır.
- Kalan kısım, murisin vasiyetname ile serbestçe tasarruf edebileceği miktarı oluşturur.
Tasarruf Oranını Etkileyen Faktörler:
Saklı paylı mirasçıların varlığı tasarruf oranını doğrudan etkiler. Örneğin saklı paylı mirasçı yoksa muris, terekesinin tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Murisin tasarruf oranını aşan vasiyetname düzenlemesi yapılmışsa saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Vasiyetnamenin İptali Davası Hangi Durumlarda Açılır?
Vasiyetnamenin geçersiz olmasına ve iptal davasına konu edilmesine yol açabilecek başlıca durumlar şunlardır:
- Vasiyetçinin ehliyetsizliği (düzenleme anında ayırt etme gücüne sahip olmaması)
- Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya tehdit (zorlama) altında yapılması
- Kanunun aradığı emredici şekil şartlarına uyulmaması
- Vasiyetname içeriğinin veya koşullarının hukuka ya da ahlaka aykırı olması
Vasiyetnamenin iptali davasını, vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçılar veya vasiyet alacaklıları açabilir.
Sık Sorulan Sorular
Noterde yapılmayan el yazılı vasiyetname geçerli midir?
Evet. Baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış, tarih atılmış ve imzalanmış el yazılı vasiyetnameler notere bırakılmasa dahi hukuken geçerlidir.
Vasiyetname ile mirasın tamamı başkasına bırakılabilir mi?
Eğer mirasbırakanın saklı paylı mirasçısı (eş, altsoy, anne-baba) yoksa mirasın tamamını vasiyet edebilir. Ancak saklı paylı mirasçı varsa, onların saklı payını aşan kısım için tenkis davası açılabilir.
Vasiyetname ne zaman hüküm doğurur?
Vasiyetname ölüme bağlı bir tasarruf olduğundan, ancak vasiyetçinin ölümüyle birlikte hukuki sonuç doğurur ve geçerlilik kazanır.
Özet: Vasiyetname Nedir Nasıl Yapılır ve Hak Kaybını Önleme Yolları
Özetle vasiyetname nedir nasıl yapılır sorusunun yanıtı; bireylerin ölüm sonrası malvarlıkları üzerindeki tasarruf yetkilerini Türk Medeni Kanunu’nda belirtilen sıkı şekil şartlarına ve saklı pay sınırlarına uygun olarak kullanması sürecidir.
Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetname türlerinden hangisi tercih edilirse edilsin, şekil eksikliği veya saklı pay ihlali vasiyetnamenin iptali veya tenkisi davalarına yol açabilir. Bu nedenle süreçlerin dikkatle yönetilmesi hayati önem taşır.
Hukuki Danışmanlık ve Miras Davası Hizmetlerimiz
Resmî vasiyetname hazırlanması, el yazılı vasiyetname denetimi, vasiyetnamenin iptali davaları, tenkis davaları, saklı pay hesaplamaları ve vasiyeti yerine getirme görevlisi (tenfiz) süreçlerinde hak kaybına uğramamak adına profesyonel hukuki destek alınması büyük önem taşır.
Başta İzmir il sınırları dâhilinde Gaziemir ve Menderes bölgeleri olmak üzere, Türkiye’nin tüm illerindeki miras hukuku danışmanlığı, vasiyetname süreçleri ve vasiyetname davalarınızda Avukat & Arabulucu Erdi Durak olarak hizmet vermekteyiz. Tüm miras uyuşmazlıklarınızda bizimle iletişime geçebilirsiniz. Bizimle iletişime geçin; size en doğru hukuki desteği sağlayalım.