Asliye Ceza Mahkemesi Nedir? Görevleri, Yetkisi ve Yargılama Usulü

Asliye Ceza Mahkemesi Nedir? Görevleri, Yetkisi ve Yargılama Usulü

Asliye ceza mahkemesi, ceza yargılamasında en sık karşılaşılan genel görevli mahkeme türüdür. Soruşturma veya kovuşturma süreciyle karşı karşıya kalan kişiler bakımından, davanın hangi mahkemede görüleceğini bilmek yalnızca usul açısından değil, savunma hakkının etkin kullanılması bakımından da büyük önem taşır.

Özellikle Gaziemir ve Menderes bölgelerinde ceza hukuku süreçleriyle, soruşturma veya davalarla karşı karşıya kalan vatandaşlarımızın hak mahrumiyeti yaşamaması için bu süreçleri doğru yönetmesi gerekir. Uygulamada çok sayıda ceza davası bu mahkemelerde görülür ancak görev alanının doğru belirlenmesi hayati önem taşır. Çünkü bazı suçlar ceza miktarı nedeniyle, bazı suçlar ise kanundaki açık düzenleme nedeniyle doğrudan ağır ceza mahkemesinin görev alanına girebilir.

Asliye Ceza Mahkemesi Nedir?

Asliye ceza mahkemesi, ceza yargılamasında sulh ceza hâkimliğinin ve ağır ceza mahkemesinin görev alanı dışında kalan dava ve işlere bakan ilk derece ceza mahkemesidir. Tek hâkimli olarak görev yapar ve ceza davalarının önemli bir bölümünde yetkili ilk derece mahkemesi olarak faaliyet gösterir.

Asliye ceza mahkemesinin görev alanı belirlenirken yalnızca suçun ceza miktarına bakmak yeterli değildir. Kanunda bazı suçlar açıkça ağır ceza mahkemesinin görevine bırakılmıştır. Bu nedenle görev tespiti yapılırken ilgili kanun hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

5235 sayılı Kanun m. 11 – Asliye ceza mahkemesinin görevi:

“Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır.”

Asliye Ceza Mahkemesinin Görev Alanı Nasıl Belirlenir?

Asliye ceza mahkemesinin görev alanı belirlenirken temel ölçüt, suçun kanunda öngörülen ceza üst sınırıdır. Bununla birlikte yalnızca ceza miktarına bakmak yeterli değildir; bazı suçlar kanunda açıkça ağır ceza mahkemesinin görevine bırakılmıştır.

Görev tespitinde dikkate alınması gereken temel ilkeler şunlardır:

• Kanunda özel görev düzenlemesi varsa öncelikle o uygulanır.

• Suçun ceza üst sınırı esas alınır.

• Ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler, görev belirlenmesinde tek başına dikkate alınmaz.

• Suçun temel hâli ile nitelikli hâli arasında görev farkı doğabilir.

Bu nedenle “10 yıl ve altındaki tüm suçlar asliye cezada görülür” şeklindeki yaklaşım, pratikte yararlı olsa da hukuken tek başına yeterli değildir. Doğru değerlendirme, suçun niteliği ve ilgili kanun maddeleri birlikte incelenerek yapılmalıdır.

5235 sayılı Kanun m. 14 – Mahkemenin görevinin belirlenmesi:

“Mahkemelerin görevlerinin belirlenmesinde ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırı göz önünde bulundurulur.”

Hangi Suçlar Asliye Ceza Mahkemesinde Görülür?

Asliye ceza mahkemelerinde, kural olarak ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmeyen suçlar görülür. Somut olayda iddianamede sevk edilen madde, suçun temel veya nitelikli hâli ve ceza üst sınırı birlikte değerlendirilmelidir.

Uygulamada asliye ceza mahkemesi bünyesinde görülebilen bazı temel suç örnekleri şunlardır:

1. Kişilere Karşı Suçlar

• Hakaret ve tehdit suçları

• Kasten yaralama (basit tıbbi müdahale ile giderilebilir hâli) ve taksirle yaralama

• Israrlı takip

• Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmanın bazı temel hâlleri

2. Malvarlığına Karşı Suçlar

• Hırsızlık ve mala zarar verme

• Güveni kötüye kullanma

• Basit dolandırıcılık

• Bedelsiz senedi kullanma

3. Bilişim Suçları

• Bilişim sistemine yetkisiz girme

• Sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme

• Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması

4. Kamu Güvenine ve Diğer Suçlara İlişkin Bazı Örnekler

• Özel belgede sahtecilik ve mühür bozma

• Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama

• Fuhuşa aracılık etme veya yer sağlama

• İmar kirliliğine neden olma ve çevrenin kasten kirletilmesi

Burada önemli olan nokta, aynı suç tipinin her zaman aynı mahkemede görülmemesidir. Suçun temel hâli asliye ceza mahkemesinde görülürken, bazı nitelikli hâller ağır ceza mahkemesinin görevine girebilir.

Hangi Suçlar Asliye Ceza Mahkemesinin Görev Alanı Dışındadır?

Aşağıda belirtilen bazı spesifik suç tipleri doğrudan ağır ceza mahkemesinde görülür. Bu suçlarda asliye ceza mahkemesi görevli değildir:

• Yağma (Gasp) ve İrtikâp

• Resmî belgede sahtecilik (Kamu görevlisi tarafından veya nitelikli halleri)

• Nitelikli dolandırıcılık ve hileli iflas

• Terör suçları

• Ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren tüm suçlar

5235 sayılı Kanun m. 12 – Ağır ceza mahkemesinin görevi:

“Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, Türk Ceza Kanununda yer alan yağma (m. 148), irtikâp (m. 250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m. 204/2), nitelikli dolandırıcılık (m. 158), hileli iflâs (m. 161) suçları… ve ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir.”

Asliye Ceza Mahkemesinde Yargılama Nasıl Yapılır?

Asliye ceza mahkemelerinde yargılama, Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre yürütülür. Kural olarak duruşmalı yargılama esastır. Ancak kanunda öngörülen şartlar varsa basit yargılama usulü uygulanabilir.

Basit yargılama usulü, her dosyada otomatik olarak uygulanmaz. Bu usul, yalnızca kanunun belirlediği sınırlar içinde kalan bazı suçlarda gündeme gelir. Özellikle adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda bu usul uygulanabilir.

5271 sayılı Kanun m. 251 – Basit yargılama usulü:

“Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir.”

Sulh Ceza Hâkimliği Kararlarına İtirazda Asliye Ceza Hâkiminin Rolü

Ceza muhakemesinde sık karıştırılan konulardan biri de sulh ceza hâkimliği kararlarına itirazın hangi merci tarafından incelendiğidir. Kanuna göre, sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir.

This düzenleme, asliye ceza mahkemesinin yalnızca esas davalara bakan bir mahkeme olmadığını; bazı ara kararlar bakımından da denetim işlevi görebildiğini gösterir.

5271 sayılı Kanun m. 268/3-b – İtirazı incelemeye yetkili merci:

“Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir.”

Asliye Ceza Mahkemesinde Avukat Zorunlu mudur?

Genel kural olarak ceza yargılamasında kişi, kendisini bizzat savunabilir. Bununla birlikte ceza dosyalarında usul kuralları ve süreler son derece önemlidir. Savunma hakkının etkin kullanılabilmesi için bir ceza avukatı desteği çoğu zaman ciddi avantaj sağlar.

Özellikle aşağıdaki durumlarda profesyonel bir hukuki destek almak kritiktir:

• Suçun nitelikli hâli tartışmalıysa

• Tutuklama veya adli kontrol ihtimali varsa

• Delillerin değerlendirilmesi teknik bilgi gerektiriyorsa

• HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması), erteleme veya cezada indirim ihtimali varsa

• Görev veya yetki itirazı gündemdeyse

Bazı dosyalarda ise mevzuat gereği (alt sınırı 5 yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar vb.) zorunlu müdafi uygulaması söz konusu olabilir. Bu nedenle somut olay özelinde değerlendirme yapılması gerekir.

Asliye Ceza Mahkemesi ile Ağır Ceza Mahkemesi Arasındaki Fark Nedir?

Asliye ceza mahkemesi ile ağır ceza mahkemesi arasındaki temel ayrım, görev alanına ilişkindir.

• Asliye ceza mahkemesi, kural olarak daha hafif nitelikteki ve üst sınırı 10 yılı geçmeyen ceza davalarına bakar.

• Ağır ceza mahkemesi ise kanunda özel olarak sayılan spesifik suçlar ile 10 yıldan fazla hapis cezası öngörülen davalara bakar.

Görev ayrımı, dava stratejisi ve savunma planı bakımından belirleyicidir. Görevli mahkemenin yanlış tespiti, yargılamanın usulünü doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle dava dosyasında ilk olarak görev incelemesi yapılması önemlidir.

Gaziemir ve Menderes bölgelerinde yürütülen her türlü asliye ceza mahkemesi davası, soruşturma, kovuşturma ve ceza hukuku süreçlerinizde hukuki danışmanlık talepleriniz için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki uyuşmazlıkların çözümü, tazminat ve gayrimenkul davalarındaki genel yetkili merci hakkında detaylı bilgi için Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir? rehberimize göz atabilirsiniz.

Avukat & Arabulucu Erdi Durak

Web: erdidurak.av.tr