Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir? Görevleri Nelerdir?

Asliye hukuk mahkemesi, Türk yargı sisteminin temel taşlarından biri olup, genel görevli mahkeme niteliğiyle hukuki uyuşmazlıkların çok büyük bir kısmında çözüm merciidir. Gerek malvarlığı haklarına gerekse şahıs varlığına ilişkin uyuşmazlıklarda, kanunen özel görevli bir mahkeme işaret edilmediği müddetçe genel yetki bu mahkemelere aittir.

Özellikle Gaziemir ve Menderes bölgelerinde ikamet eden vatandaşlarımızın karşılaştığı taşınmaz uyuşmazlıkları, alacak iddiaları veya tazminat talepleri gibi pek çok konu asliye hukuk mahkemelerinin görev alanına girmektedir. Peki, asliye hukuk mahkemesi tam olarak ne iş yapar? Hangi davalara bakar? Bu süreçlerde arabuluculuk kurumu nasıl bir rol oynar? Detaylıca inceleyelim.

Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir?

Asliye hukuk mahkemesi, adli yargı ilk derece mahkemeleri teşkilatında yer alan ve aksine bir düzenleme bulunmadıkça uyuşmazlıkları çözmekle görevli olan genel mahkemedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca; dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalar, kanunlarda aksine bir hüküm bulunmadıkça asliye hukuk mahkemelerinde görülür.

Yani hukuk düzenimizde, özel bir mahkemenin (örneğin Aile Mahkemesi, İş Mahkemesi veya Tüketici Mahkemesi gibi) görevine girmeyen tüm şahsi ve mali uyuşmazlıkların çözüm noktası asliye hukuk mahkemeleridir.

Asliye Hukuk Mahkemesinin Görev Alanları

Asliye hukuk mahkemelerinin bakmakla yükümlü olduğu uyuşmazlık tipleri oldukça geniş bir yelpazeye yayılmaktadır. Bu alanları temel olarak şu başlıklar altında toplayabiliriz:

1. Malvarlığı Haklarına İlişkin Davalar

Taşınır veya taşınmaz malların alım-satımı, mülkiyet hakkının tespiti, sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar ve borç ilişkileri gibi doğrudan malvarlığını ilgilendiren tüm genel davalar bu mahkemede çözülür.

2. Şahıs Varlığına İlişkin Davalar

Kişilik haklarına yönelik saldırıların önlenmesi, ad ve soyad değiştirme talepleri, nüfus kayıtlarında meydana gelen hataların düzeltilmesi gibi şahıs varlığına ilişkin davalar asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır.

3. Maddi ve Manevi Tazminat Davaları

Haksız fiiller, sözleşmeye aykırı davranışlar, trafik kazaları veya mesleki hatalar (malpraktis) neticesinde ortaya çıkan maddi ve manevi tazminat talepleri, özel mahkemelerin görevine girmediği sürece bu mahkemelerde dava konusu edilir.

4. Gayrimenkul, Mülkiyet ve Tapu Davaları

Özellikle gelişmekte olan ve mülkiyet hareketliliğinin yoğun yaşandığı Gaziemir ve Menderes ilçelerinde sıklıkla karşımıza çıkan; tapu iptali ve tescili, kamulaştırmasız el atma, ecrimisil (haksız işgal tazminatı) ve müdahalenin meni gibi gayrimenkul odaklı uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemelerinde karara bağlanır.

Asliye Hukuk Mahkemesinde Görülen Başlıca Davalar

Uygulamada asliye hukuk mahkemelerinin önüne gelen ve en sık karşılaşılan dava türleri şunlardır:

• Gayrimenkul Hukuku: Tapu iptal ve tescil davaları, el atmanın önlenmesi (müdahalenin meni), geçit hakkı kurulması, şufa (önalım) davaları, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davaları.

• Tazminat ve Borçlar Hukuku: Maddi ve manevi tazminat davaları, menfi tespit ve istirdat (geri alım) davaları, itirazın iptali ve alacak davaları.

• Miras Hukuku: Mirasçılardan mal kaçırma (muris muvazaası) davaları, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve istihkak davaları, miras sözleşmelerinin iptali.

• Kişiler ve Nüfus Hukuku: Haklı nedene dayalı isim ve soyisim değiştirme davaları,

• Kurumlar Hukuku: Derneklerin feshi, dernek genel kurul kararlarının iptali ve vakıflarla ilgili hukuki uyuşmazlıklar.

Dava Açmadan Önce Alternatif Yol: Arabuluculuk

Asliye hukuk mahkemesinin görev alanına giren pek çok uyuşmazlık, doğası gereği uzun yargılama sürelerine ve yüksek dava masraflarına yol açabilmektedir. Türk hukuk sisteminde son yıllarda yapılan reformlarla birlikte, asliye hukuk mahkemelerinde açılacak ticari davalar ile tazminat ve alacak talepli birçok uyuşmazlıkta arabuluculuk süreci yasal bir zorunluluk (dava şartı) haline getirilmiştir.

Dava açarak yıllarca sürecek bir yargılama yükünün altına girmek yerine, uzman bir arabulucu eşliğinde tarafların ortak bir paydada buluşması mümkündür. Arabuluculuk süreci sayesinde:

• Uyuşmazlıklar haftalar, hatta günler içinde barışçıl bir şekilde çözüme kavuşur.

• Mahkeme harçları, tebligat giderleri ve bilirkişi ücretleri gibi yüksek yargılama maliyetlerinden tasarruf edilir.

• Arabuluculuk faaliyeti sonunda imzalanan anlaşma belgesi, mahkeme ilamı niteliğinde hukuki geçerliliğe sahip olur.

Bu doğrultuda, özellikle Gaziemir ve Menderes bölgelerindeki ticari uyuşmazlıklarda veya sözleşme kaynaklı alacak taleplerinde, dava yoluna gitmeden önce bir arabulucuya başvurmak taraflara çok büyük avantajlar sağlamaktadır.

Görevli Mahkemenin Belirlenmesi Neden Önemlidir?

Hukuk yargılamasında davanın doğru mahkemede açılması usul kurallarının en temel şartıdır. Eğer asliye hukuk mahkemesinin görevine giren bir uyuşmazlık sulh hukuk mahkemesinde veya tam tersi bir durumda açılırsa, mahkeme davanın her aşamasında kendiliğinden “görevsizlik kararı” verir.

Görevsizlik kararı verilmesi, davanın esastan incelenmeden reddedilmesine, zaman kaybedilmesine ve tarafların gereksiz yere ek masraflarla karşı karşıya kalmasına neden olur. Bu nedenle, karşılaştığınız hukuki uyuşmazlığın niteliğine göre doğru adresi belirlemek teknik bir uzmanlık gerektirir.

Asliye Hukuk Mahkemesi Kararlarına Karşı Kanun Yolları

Asliye hukuk mahkemesi tarafından verilen nihai kararlar kesin hüküm niteliğinde olmayıp, tarafların bu kararlara karşı üst mahkemelere başvurma hakkı saklıdır.

İstinaf Başvurusu

İlk derece mahkemesinin kararının hem hukuki yönden hem de maddi vakıalar yönünden yeniden incelenmesi amacıyla Bölge Adliye Mahkemesine yapılan başvurudur.

• Süre: Gerekçeli kararın taraflara tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.

• Sınır: Belirlenen yasal parasal sınırın üzerindeki malvarlığı davalarında istinaf yolu açıktır.

Temyiz Başvurusu

Bölge Adliye Mahkemesinin (İstinaf) verdiği kararların hukuka uygunluğunun denetlenmesi amacıyla Yargıtay nezdinde yapılan başvurudur. Temyize başvurabilmek için kanunda öngörülen parasal sınırların aşılması ve kararın temyiz edilebilir nitelikte olması şarttır.

Sonuç ve Hukuki Danışmanlık

Asliye hukuk mahkemeleri, geniş görev alanı sebebiyle mülkiyetten mirasa, tazminattan nüfus davalarına kadar hayatın her alanına dokunan kararlar vermektedir. Hak kayıplarına uğramamak, dava süreçlerini doğru usul yöntemleriyle yönetmek ve uyuşmazlıkları mümkünse arabuluculuk gibi dostane çözüm yollarıyla neticelendirmek adına profesyonel bir hukuki destek almak hayati önem taşır.

Gaziemir ve Menderes bölgelerinde her türlü asliye hukuk davası süreci, dava şartı veya ihtiyari arabuluculuk başvuruları ile hukuki danışmanlık talepleriniz için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.

Hukuki süreçlerinize dair ceza yargılaması boyutu ve işleyişi hakkında bilgi edinmek için Asliye Ceza Mahkemesi Nedir? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Avukat & Arabulucu Erdi Durak

Web: erdidurak.av.tr