Anlaşmalı Boşanma Davası: Şartları, Protokolü ve Yargılama Usulü
Türk Medenî Kanunu uyarınca evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi süreci, usul ve esas bakımından büyük hassasiyet gerektirir. Ülkemizde boşanma süreçleri çekişmeli ve anlaşmalı olmak üzere iki temel usule ayrılır. Bu hukuki süreçler arasında anlaşmalı boşanma davası, tarafların yıpranmasını önleyen, zamandan tasarruf sağlayan ve uzlaşı kültürünü temel alan en efektif yöntemdir.
Özellikle İzmir genelinde, hukuki uyuşmazlıkların hızlı ve hak kaybı yaşanmadan çözülmesi için sürecin en başından itibaren profesyonel bir destek alınması kritik önem taşır. Gaziemir avukatı ve Menderes avukatı olarak bölgedeki müvekkillerimize sunduğumuz deneyimler göstermektedir ki; tarafların kendi aralarında uzlaşmış olması tek başına yeterli değildir. Bu uzlaşının kanunun emredici hükümlerine uygun olarak mahkeme huzuruna taşınması yasal bir zorunluluktur.
Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma; eşlerin evlilik birliğini sona erdirme iradesi başta olmak üzere, boşanmanın tüm mali sonuçları ve varsa ortak çocukların geleceği konusunda tam bir mutabakata varmaları durumudur. Bu boşanma usulü, Türk Medenî Kanunu’nun (TMK) 166. maddesinin 3. fıkrasında “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” genel boşanma sebebinin mutlak bir karinesi olarak düzenlenmiştir.
Kanun koyucu, belirli şartların varlığı halinde tarafların uyuşmazlık içinde olmadığını kabul eder ve evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını varsayar.
Türk Medenî Kanunu Madde 166/3:
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.”
Anlaşmalı Boşanma Davasının Şartları Nelerdir?
Bir davanın çekişmeli usulden sıyrılarak anlaşmalı olarak neticelendirilebilmesi için kanunda sayılan şu 4 temel şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur:
-
En Az 1 Yıllık Evlilik Süresi: Eşlerin anlaşmalı boşanma yoluna başvurabilmesi için resmi evlilik tarihinden itibaren en az 1 yılın geçmiş olması gerekir. 1 yıldan kısa süren evliliklerde bu usulle dava açılamaz.
-
Birlikte Başvuru veya Davanın Kabulü: Eşler ya mahkemeye ortak bir dilekçe ile başvurmalı ya da eşlerden birinin açtığı boşanma davasını diğer eş duruşmada tamamen kabul etmelidir.
-
Hâkim Huzurunda Bizzat Beyan (İstinaf Edilemez İrade): Anlaşmalı boşanma davalarında tarafların avukatı (vekili) olsa dahi, eşlerin duruşma salonunda bizzat hazır bulunması ve boşanma iradelerini hâkim önünde sözlü olarak açıklaması zorunludur.
-
Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Onaylanması: Eşlerin; velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi konularda hazırladığı yazılı protokolün, aile hâkimi tarafından çocukların ve tarafların menfaatine uygun bulunarak onaylanması gerekir.
Anlaşmalı Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Ceza davalarında olduğu gibi aile hukuku uyuşmazlıklarında da davanın doğru mahkemede açılması, sürecin usulden reddedilmesini önlemek adına ilk incelenmesi gereken husustur.
Görevli Mahkeme
Anlaşmalı boşanma davalarında mutlak görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir. 4787 sayılı Kanun uyarınca, aile hukukundan doğan tüm dava ve işler bu ihtisas mahkemelerinde görülür. Aile Mahkemesinin bulunmadığı ilçe ve yargı çevrelerinde ise dava, Asliye Hukuk Mahkemesi bünyesinde “Aile Mahkemesi sıfatıyla” ikame edilir. Eğer davanız genel görevli mahkemeleri ilgilendiriyorsa, süreç ve işleyiş hakkında detaylı bilgi edinmek için [Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir?] başlıklı rehberimizi de inceleyebilirsiniz.
Yetkili Mahkeme
TMK m. 168 uyarınca boşanma davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Ancak anlaşmalı boşanma davalarında taraflar yetki itirazında bulunmadığı takdirde, davanın Türkiye’deki herhangi bir adliyede açılması ve sonuçlandırılması da usulen mümkündür.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir ve Neleri Kapsamalıdır?
Anlaşmalı boşanma sürecinin en kritik omurgasını anlaşmalı boşanma protokolü oluşturur. Bu protokol, evliliğin sona ermesiyle birlikte doğacak olan tüm mali ve hukuki sonuçları düzenleyen resmi bir sözleşme niteliğindedir.
Bir protokolün eksiksiz ve ileride yeni bir uyuşmazlığa yer vermeyecek netlikte olması için şu unsurları içermesi gerekir:
1. Müşterek Çocukların Velayeti ve Kişisel İlişki
Çocukların velayetinin hangi tarafta kalacağı net olarak yazılmalıdır. Ayrıca velayeti almayan tarafın çocukla hangi günlerde, dini/resmi bayramlarda ve tatillerde nasıl kişisel ilişki (görüşme günleri) kuracağı tereddüde yer bırakmayacak şekilde protokole eklenmelidir.
2. İştirak ve Yoksulluk Nafakası
-
İştirak Nafakası: Velayeti almayan tarafın, çocuğun bakım ve eğitim giderleri için ödeyeceği aylık miktardır.
-
Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş lehine hükmedilen nafaka türüdür. Protokolde bu nafakaların miktarı ve her yıl yapılacak artış oranı (TEFE-TÜFE vb.) mutlaka belirtilmelidir.
3. Maddi ve Manevi Tazminat
Eşlerin birbirlerinden boşanma nedeniyle talep ettikleri maddi zararlar ve manevi çöküntüler karşılığında bir tazminat miktarı belirlenmişse bu durum detaylandırılmalıdır. Tarafların karşılıklı olarak tazminat talebi yoksa, “birbirlerinden maddi ve manevi tazminat taleplerinin olmadığı ve bu haktan feragat ettikleri” açıkça yazılmalıdır.
4. Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Ziynet Eşyaları
Evlilik birliği içinde edinilen taşınır (araç, ev eşyası) ve taşınmaz (ev, arsa) mallar ile banka hesaplarının nasıl bölüşüleceği; evlilikte takılan ziynet eşyalarının (altın, takı) kimde kalacağı protokole madde madde işlenmelidir.
Hâkimin Protokole Müdahale Yetkisi
Anlaşmalı boşanma davalarında aile hâkimi, tarafların iradelerini serbestçe açıklayıp açıklamadıklarını denetlemekle kalmaz; özellikle çocukların üstün yararını gözeterek protokol maddelerinde değişiklik yapılmasını isteyebilir.
Örneğin, çocukla kurulan kişisel ilişkinin yetersiz bulunması veya iştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçlarına göre çok az belirlenmesi halinde hâkim protokole müdahale edebilir. Hâkimin önerdiği bu değişiklikler eşler tarafından kabul edilirse boşanmaya hükmedilir; aksi takdirde dava anlaşmalı niteliğini kaybederek çekişmeli boşanma davasına dönüşür.
Boşanma Süreçlerinde Neden Profesyonel Destek Alınmalıdır?
Halk arasında “anlaşmalı boşanma kolaydır, arzuhalciyle veya internetten alınan taslak protokollerle halledilir” algısı, gelecekte telafisi imkansız hak kayıplarına yol açmaktadır. Protokolde ucu açık bırakılan tek bir kelime; yıllar sonra karşınıza yeni bir nafaka davası, velayetin değiştirilmesi davası veya mal paylaşımı krizi olarak çıkabilir.
Geleceğinizi güvence altına almak, protokol hükümlerinin icra edilebilirliğini sağlamak ve duruşma sürecini profesyonelce yönetmek için bir izmir avukatı rehberliğinde hareket etmek en sağlıklı yoldur. Gaziemir ve Menderes bölgelerinde aile hukuku, anlaşmalı boşanma protokolü hazırlığı ve boşanma davaları süreçlerinizle ilgili detaylı hukuki danışmanlık almak için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.
Avukat & Arabulucu Erdi Durak
Web: erdidurak.av.tr