Göçmen Kaçakçılığı Suçu ve Cezası (TCK m. 79)

Küreselleşme ve düzensiz göç hareketlerinin artmasıyla birlikte göçmen kaçakçılığı suçu, hem ulusal hem de uluslararası boyutta en çok karşılaşılan ağır ceza hukuku konularından biri haline gelmiştir. Türkiye, coğrafi konumu ve transit geçiş güzergâhı üzerinde bulunması nedeniyle bu suç tipiyle sıkça karşılaşmaktadır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 79. maddesinde düzenlenen göçmen kaçakçılığı suçu cezası, kamu düzenini korumak ve insan onurunu güvence altına almak amacıyla oldukça ağır yaptırımlara bağlanmıştır. Bu yazımızda göçmen kaçakçılığı suçunun unsurlarını, nitelikli hallerini, ceza miktarlarını ve yargılama usullerini ayrıntılı olarak ele aldık.

1. TCK 79 Kapsamında Göçmen Kaçakçılığı Suçu ve Yasal Mevzuat

Göçmen kaçakçılığı suçu, TCK’nın “Topluma Karşı Suçlar” kısmında düzenlenmiş olup madde metni şu şekildedir:

“(1) Doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek maksadıyla, yasal olmayan yollardan;
a) Bir yabancıyı ülkeye sokan veya ülkede kalmasına imkan sağlayan,
b) Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkan sağlayan,
Kişi, beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Suç, teşebbüs aşamasında kalmış olsa dahi, tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
(2) Suçun, mağdurların; a) Hayatı bakımından bir tehlike oluşturması, b) Onur kırıcı bir muameleye maruz bırakılarak işlenmesi, hâlinde, verilecek ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılır.
(3) Bu suçun; birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarısına kadar, bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde verilecek ceza yarısından bir katına kadar artırılır…” (TCK m. 79)

2. Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Oluşum Şartları ve Maddi Unsuru

Bir eylemin TCK m. 79 kapsamında göçmen kaçakçılığı suçunu oluşturabilmesi için kanunda aranan seçimlik hareketlerin ve özel kastın bir arada bulunması gerekir:

• Maddi Menfaat Elde Etme Amacı (Özel Kast): Failin doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi bir kazanç/yarar elde etme maksadıyla hareket etmesi şarttır. Söz konusu menfaatin fiilen elde edilmiş olması şart değildir; elde etme amacının varlığı yeterlidir.
• Seçimlik Hareketler: Yasal olmayan yollarla bir yabancıyı ülkeye sokmak, ülkede kalmasına imkân sağlamak veya bir Türk vatandaşı/yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak eylemlerinden biri gerçekleştirilmelidir.
• Özel Teşebbüs Hükmü: Kanun koyucu bu suç için özel bir teşebbüs düzenlemesi getirmiştir. Göçmen kaçakçılığı eylemi icra hareketleri aşamasında kalmış veya neticeye ulaşamamış olsa dahi, fail suç tamamlanmış gibi cezalandırılır.
• Fail ve Mağdur Konumu: Suçun faili herkes olabilir. Taşınan veya imkân sağlanan göçmenler (yabancılar veya Türk vatandaşları) ise suçun faili/azmettireni değil, suçun konusudur. Göçmenlerin kendileri bu maddeden cezalandırılmaz.

3. Göçmen Kaçakçılığı Suçu Cezası Ne Kadardır?

TCK m. 79 uyarınca göçmen kaçakçılığı suçunu işleyen kişi hakkında 5 yıldan 8 yıla kadar hapis cezası ve 1.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezası birlikte uygulanır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçu Cezasını Artıran Nitelikli Haller

Kanun, belirli durumların varlığı halinde verilecek cezada ciddi oranlarda artırım öngörmüştür:

1. Hayati Tehlike Oluşturması (TCK m. 79/2-a): Kaçakçılığın elverişsiz deniz taşıtlarıyla, havalandırması yetersiz araç kasalarında yapılması gibi mağdurların hayatı için tehlike yaratması durumunda ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılır.
2. Onur Kırıcı Muamele (TCK m. 79/2-b): Mağdurun insan onurunu zedeleyen, gayriinsani şartlarda taşınması halinde ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılır.
3. Birden Fazla Kişice İşlenmesi (TCK m. 79/3): Suçun birden fazla kişi tarafından müşterek fail olarak işlenmesi halinde ceza yarısına kadar artırılır.
4. Örgüt Faaliyeti Kapsamında İşlenmesi (TCK m. 79/3): Suçun bir suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde verilecek ceza yarısından bir katına kadar artırılır.
5. Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri (TCK m. 79/4): Suçun bir tüzel kişinin (örneğin nakliye firması, turizm acentesi) faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ilgili tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirlerine (faaliyet izninin iptali, el koyma vb.) hükmolunur.

4. Göçmen Kaçakçılığı Suçu Cezası İçin HAGB ve Erteleme Uygulanır mı?

Göçmen kaçakçılığı suçu için öngörülen kanuni ceza miktarları son derece yüksektir:

• Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): CMK m. 231 uyarınca HAGB kararı verilebilmesi için mahkûm olunan cezanın 2 yıl veya daha az süreli olması gerekir. Suçun alt sınırı 5 yıl olduğundan kural olarak HAGB uygulanmaz.
• Hapis Cezasının Ertelenmesi: TCK m. 51 gereğince cezanın ertelenebilmesi için 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası verilmiş olması şarttır. Bu suçta ceza ertelemesi de uygulanamamaktadır.
• Adli Para Cezasına Çevirme: TCK m. 50 uyarınca yalnızca 1 yıl ve daha az süreli hapis cezaları adli para cezasına çevrilebilir. Bu nedenle göçmen kaçakçılığı suçundan verilen hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir.

5. Göçmen Kaçakçılığı Suçu Yargılama Usulü ve Görevli Mahkeme

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Uzlaşma İmkanı Var Mıdır?

Göçmen kaçakçılığı suçu, kamu düzenine ve topluma karşı işlenen suçlardan olduğundan uzlaşma kapsamında değildir.

Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık Hükümleri

Türk Ceza Kanunu’nda göçmen kaçakçılığı suçu bakımından düzenlenmiş özel bir etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır. Ancak failin soruşturma ve kovuşturma safhasındaki tutumu, örgütlü yapılara ilişkin bilgi vermesi TCK m. 62 (takdiri indirim) veya ilgili diğer ceza genel hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilir.

Göçmen Kaçakçılığında Soruşturma Usulü ve Zamanaşımı

Bu suç şikâyete bağlı değildir. Re’sen (kendiliğinden) soruşturulur ve kovuşturulur. Herhangi bir şikâyet süresi bulunmamaktadır. Suçun dava zamanaşımı süresi ise TCK m. 66 uyarınca 15 yıldır.

Göçmen Kaçakçılığı Suçu Yargılamasında Görevli Mahkeme

Göçmen kaçakçılığı suçunun temel ve örgütsüz işlenen şekillerinde görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir. Ancak suçun suç örgütü faaliyeti çerçevesinde işlenmesi (TCK m. 79/3) veya kasten öldürme, insan ticareti gibi Ağır Ceza Mahkemesi’nin görev alanına giren başka bir suçla bağlantılı (içtima) olarak işlenmesi halinde görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi olacaktır.

6. Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Avukat Desteğinin Önemi

Göçmen kaçakçılığı iddialarında tutuklama tedbirinin sıklıkla uygulanması, araç el koyma (müsadere) süreçleri ve yüksek ceza alt sınırları dikkate alındığında, soruşturma aşamasının başından itibaren etkin bir savunma yapılması hayati önem taşır.

Şüpheli veya sanık sıfatıyla yürütülen ceza soruşturma ve kovuşturmalarında; başta Gaziemir ve Menderes olmak üzere İzmir geneli ve tüm Türkiye’deki müvekkillerimiz için uzman ceza avukatı kadromuzla hukuki danışmanlık ve savunma hizmeti sunmaktayız.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Göçmen kaçakçılığı suçunda araçlara el konulur mu?

Evet. Suçun işlenmesinde kullanılan veya suça tahsis edilen kara, deniz veya hava taşıtlarına TCK m. 54 (müsadere) hükümleri uyarınca el konulabilir ve şartları varsa el konulan aracın mülkiyetinin kamusal olarak devrine karar verilebilir.

Göçmen kaçakçılığı suçundan gözaltı ve tutuklama olur mu?

Göçmen kaçakçılığı suçu, CMK m. 100/3 uyarınca kural olarak “katalog suçlar” arasında yer almaktadır. Bu nedenle şüpheliler hakkında tutuklama nedeni varsayılabilir ve soruşturma aşamasında tutuklama kararı verilebilir.

Taşıdığı kişilerin kaçak olduğunu bilmeyen sürücünün durumu ne olur?

Suçun oluşması için failin hem yasa dışı durumdan hem de maddi menfaat amacından haberdar olması (kast) gerekir. Otostopçu alan veya aracına aldığı yolcunun yasadışı durumunu bilmeyen kişilerin durumu “suçta kastın bulunmaması” gerekçesiyle değerlendirilir ve beraat kararı verilebilir.