Elbirliği Mülkiyeti Nedir? İştirak Halinde Mülkiyet ve Özellikleri

Elbirliği mülkiyeti, hukuk dilinde sıkça karşılaşılan ve özellikle miras hukukunda hayati önem taşıyan bir mülkiyet türüdür. Halk arasında iştirak halinde mülkiyet olarak da bilinen bu hukuki yapı; miras kalan taşınmazların yönetiminden ortaklığın giderilmesi davalarına kadar geniş bir alanı kapsar. Bu yazıda, elbirliği mülkiyetinin ne olduğu, hangi özelliklere sahip bulunduğu, paylı mülkiyetten farkları, ortakların hak ve yükümlülükleri, sona erme halleri ve uygulamadaki sonuçları ele alınmaktadır.

Bu mülkiyet türünde malın tamamen sahiplenilmesi veya tek başına satılması mümkün değildir. Ortakların hakkı malın tamamına yönelik olduğu için, yasal süreçlerin usulüne uygun yürütülmesi gerekir. Şimdi bu karmaşık mülkiyet yapısının yasal boyutlarını ayrıntılarıyla inceleyelim.

TMK 701 Kapsamında Elbirliği Mülkiyeti Nedir?

Elbirliği mülkiyeti, kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler gereğince birden fazla kişinin bir mal üzerinde, payları belirlenmeksizin birlikte malik olmasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 701. maddesi, elbirliği mülkiyetini açık biçimde düzenlemektedir.

Bu mülkiyet türünde ortakların belirli ve ayrılmış payları bulunmaz. Ortakların hakkı, malın belirli bir kısmına değil, tamamına birlikte yöneliktir. Bu nedenle ortaklardan biri tek başına kendi payını devredemez, payını haczettiremez veya mal üzerinde tek başına tasarrufta bulunamaz. Kanundaki yasal maddelerin tam metnine resmi Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden her zaman ulaşabilirsiniz.

Elbirliği mülkiyetinin en yaygın örneği miras ortaklığıdır. Miras bırakanın ölümüyle birlikte terekeye dahil mallar üzerinde mirasçılar elbirliği mülkiyetine sahip olur. Bu aşamada terekeye giren mallar üzerinde mirasçılardan hiçbiri tek başına bağımsız tasarruf yetkisine sahip değildir.

İştirak Halinde Mülkiyet Yapısının Genel Özellikleri

Bu mülkiyet modelinin en belirgin özelliği, ortakların paylarının önceden belirlenmemiş olmasıdır. Ortaklık ilişkisi, kişilerin mal üzerindeki haklarını bir bütün olarak düzenler. Bu nedenle ortaklık, klasik anlamda bölünebilir paylara ayrılmış bir ortaklık değildir.

Başlıca özellikleri şunlardır:

• Ortakların payları belirli değildir.
• Her ortak, malın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidir.
• Yönetim ve tasarruf işlemleri kural olarak birlikte yapılır.
• Tek başına tasarruf yetkisi bulunmaz.
• Ortaklığın sona ermesi halinde, çoğu durumda paylaşım veya paylı mülkiyete dönüşüm söz konusu olur.

Bu yapı, ortakların birbirinden bağımsız hareket etmesini sınırladığı için özellikle miras paylaşım sürecinde pratik açıdan büyük önem taşır.

Elbirliği Mülkiyeti ve Paylı Mülkiyet Farkları Nelerdir?

Mülkiyet rejimlerinin doğru anlaşılabilmesi için paylı mülkiyet ile arasındaki farkların bilinmesi gerekir. Uygulamada bu iki kavram sıklıkla karıştırılmaktadır. Elbirliği mülkiyette ortakların hisseleri belirli değildir; paylı mülkiyette ise her ortağın pay oranı açıkça bellidir. Paylı mülkiyette ortak kendi payı üzerinde kural olarak tek başına tasarrufta bulunabilirken, diğer modelde bu mümkün değildir.

Başlıca farklar şu şekildedir:

• Payların belirlenmesi: Elbirliği yapısında paylar belirlenmemiştir. Paylı mülkiyette her ortağın belirli bir payı vardır.
• Kuruluş şekli: Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmelerle doğar. Paylı mülkiyet ise kanun, sözleşme veya fiili durumla ortaya çıkabilir.
• Tasarruf yetkisi: Ortakların birlikte hareket etmesi gerekir. Paylı mülkiyette ise her ortak kendi payı üzerinde tek başına tasarrufta bulunabilir.
• Sona erme şekli: Topluluğun dağılması, paylaşım veya paylı mülkiyete dönüşüm ile sona erebilir. Paylı mülkiyet ise payın devri veya ortaklığın giderilmesiyle son bulabilir.

Elbirliği Ortaklarının Yasal Hakları ve Yükümlülükleri

Bu mülkiyet türünde ortakların yönetim ve tasarruf yetkisi birlikte kullanılır. Kanunda veya sözleşmede aksine bir düzenleme bulunmadıkça, ortaklar arasında oybirliği esastır. Bu kapsamda yönetim ve tasarruf işlemleri için kural olarak oybirliği gerekir. Ortaklardan her biri, ortak malın korunmasına yönelik bazı işlemleri tek başına yapabilir.

Malın korunmasına ilişkin davalar, somut olayın niteliğine göre ortaklardan biri tarafından açılabilir; ancak tasarrufi nitelikteki işlemler bakımından diğer ortakların katılımı veya muvafakati gerekebilir. Örneğin, ortak bir taşınmaza üçüncü kişiler tarafından müdahale edilmesi halinde, malın korunmasına yönelik dava açılması mümkündür. Ancak taşınmazın devri, iptali veya tescili gibi doğrudan mülkiyetin sonucunu etkileyen işlemlerde ortakların birlikte hareket etmesi gerekir.

Miras Ortaklığında Paylı Mülkiyete Dönüşüm Süreci

Elbirliği mülkiyeti bazı hallerde kendiliğinden sona erebilir, bazı hallerde ise ortakların iradesiyle sona erdirilebilir. Ortaklığın dayandığı hukuki topluluğun sona ermesi, malların ortak iradeyle devri, paylaşım yapılması veya paylı mülkiyete dönüştürülmesi sona erme nedenleri arasındadır.

Özellikle miras ortaklıklarında, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi sık karşılaşılan bir yoldur. Türk Medeni Kanunu’nun 644. maddesi uyarınca, mirasçılardan biri sulh hukuk mahkemesine başvurarak tereke mallarının paylı mülkiyete dönüştürülmesini talep edebilir. Mahkeme, diğer mirasçılara usulüne uygun bildirimde bulunur; itiraz olmaması halinde dönüşüm mümkündür. Bu süreç, miras ortaklığında yönetim zorluklarını azaltır ve her mirasçının hakkının daha net şekilde belirlenmesini sağlar.

Elbirliği Mülkiyetinde Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şüyu)

Ortaklardan herhangi biri, ortaklığın sona erdirilmesini isteyebilir. Bu durumda ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir. Uygulamada bu dava “izale-i şuyu” olarak da anılmaktadır. Bu dava, ortaklığın sona erdirilmesi ve malın paylaşılması amacıyla açılır.

Dava sonunda malın aynen bölünmesi mümkünse bu yol tercih edilebilir. Aynen bölünme mümkün değilse mal satılarak bedeli ortaklar arasında paylaştırılabilir. Miras ortaklığı söz konusuysa, terekeye dahil mallar bakımından ortaklığın giderilmesi talep edebilir. Bu davada bütün ilgililerin usulüne uygun şekilde davaya dahil edilmesi gerekir. Aksi halde usul yönünden sorun doğabilir. Bu dava, özellikle ortakların birlikte karar alamadığı, kullanımın ihtilaflı hale geldiği durumlarda çözüm sunar.

İştirak Halinde Mülkiyette Önalım (Şufa) Hakkı Detayı

Önalım hakkı, esasen paylı mülkiyette gündeme gelen bir kurumdur. Bu nedenle elbirliği mülkiyeti kapsamında, paylı mülkiyetteki anlamıyla bir önalım hakkından söz edilmesi doğru değildir.

Burada paylar belirli olmadığı için, ortaklardan birinin bağımsız olarak “pay satışı” yapması da kural olarak mümkün değildir. Bu sebeple paylı mülkiyetteki şufa hakkı mantığı burada doğrudan uygulanmaz. Bu noktada yapılması gereken doğru hukuki değerlendirme, elbirliği mülkiyetinin yapısı ile paylı mülkiyetin kurallarını birbirine karıştırmamaktır. Aksi halde yanlış dava türü seçimi veya yanlış hukuki nitelendirme nedeniyle ciddi hak kayıpları yaşanabilir.

Elbirliği Mülkiyeti Süreçlerinde Sık Yapılan Hatalar

Ortaklık süreçlerinde uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• Paylı mülkiyet kurallarının bu mülkiyet tipine aynen uygulanmaya çalışılması,
• Ortaklardan birinin tek başına tasarrufi işlem yapabileceğini zannetmesi,
• Miras ortaklığında payların otomatik olarak ayrıldığının varsayılması,
• Ortaklığın giderilmesi davası ile paylı mülkiyete dönüşüm sürecinin karıştırılması,
• Önalım hakkının bu mülkiyet türünde de aynı şekilde kullanılabileceğinin sanılması.

Sonuç ve Gayrimenkul İhtilaflarında Çözüm

Elbirliği mülkiyeti, özellikle miras hukukunda ve taşınmaz yönetiminde çok taraflı yapısı nedeniyle uyuşmazlıklara en açık alanlardan biridir. Ortakların mal üzerinde belirlenmiş bağımsız payları bulunmadığı için atılacak her yasal adımın, açılacak her davanın usul hukukuna tam uyumlu olması gerekir. Ortaklık süreçlerin çıkmaza girmesi, mirasçıların uzlaşamaması veya hak kayıplarının önlenmesi adına sürecin profesyonel bir bakış açısıyla yönetilmesi elzemdir.

İzmir, Gaziemir ve Menderes bölgeleri başta olmak üzere, mülkiyet hukukundan doğan ortaklığın giderilmesi davaları, paylı mülkiyete dönüşüm talepleri ve miras ortaklığı uyuşmazlıklarında hak mahrumiyeti yaşamamanız adına süreçlerinizi titizlikle yürütüyoruz. Hem dava süreçlerinin hukuki takibinde hem de tarafların ortak bir zeminde buluşabilmesi adına yürüttüğümüz arabuluculuk faaliyetlerinde profesyonel destek sunmaktayız. Taşınmaz uyuşmazlıklarınızı güvenle ve yasal zeminde çözüme kavuşturmak için İzmir Avukat iletişim sayfamız üzerinden Avukat & Arabulucu Erdi Durak Hukuk Bürosu ile dilediğiniz an iletişime geçebilir, randevu oluşturabilirsiniz.